Wanneer politici dreigen subsidies stop te zetten vanwege de inhoud van een kunstwerk, beïnvloeden zij indirect welke kunst nog gemaakt en getoond kan worden. Daarmee ondermijnen ze de democratie. Tegelijkertijd leidt publieke verontwaardiging over kunst steeds vaker tot intimidatie en bedreiging van kunstenaars, zoals recent gebeurde bij Sophie Straat. Kunst mag schuren, maar blijkbaar niet te veel.

Als reactie op de uitlatingen van de VVD publiceerden zowel Clublokaal als kunstenaarscollectief Balik/bayan statements waarin zij hun artistieke keuzes toelichten en verdedigen. Ook vereniging van (beeldende) kunstwerkers Platform Beeldende Kunst en de landelijke koepelorganisatie De Creatieve Coalitie spraken zich samen met een reeks culturele belangenverenigingen publiekelijk uit ter verdediging van de artistieke vrijheid. 

Maar zijn statements alleen voldoende?

De rituele vernietiging van de effigy van Mark Rutte, afgebeeld als een onaantastbare actiefiguur in een speelgoedverpakking, was bedoeld als een scherpe kritiek op de toenemende militarisering van de samenleving. De performance vormde de afsluiting van de tentoonstelling (un(h)armed in Clublokaal, die de groeiende bewapening en militarisering van Europa en de maatschappelijke gevolgen daarvan onderzocht. Wanneer de discussie zich uitsluitend richt op de grenzen van de artistieke vrijheid, dreigt de inhoudelijke boodschap van het werk naar de achtergrond te verdwijnen. De ophef wint het van de inhoud.

Het Panelgesprek

Tijdens het panelgesprek Mag Kunst Schuren? onderzoeken we hoe kunstenaars, kunstinstellingen en het bredere culturele veld zich gezamenlijk kunnen verhouden tot de toenemende druk op de artistieke vrijheid. Hoe beschermen we niet alleen de artistieke vrijheid van makers, maar ook de autonomie van kunstinstellingen om controversiële kunst te tonen? Welke rol spelen kunstenaars, instellingen, fondsen, overheden en belangenorganisaties daarin? En hoe kunnen we duurzame coalities vormen die niet alleen opkomen voor artistieke vrijheid, maar ook ruimte blijven maken voor de maatschappelijke onderwerpen waar kunst over gaat?

Het gesprek is nadrukkelijk geen terugblik op één incident, maar een uitnodiging om gezamenlijke strategieën te ontwikkelen. Hoe bouwen we aan een cultureel veld dat niet alleen artistieke vrijheid verdedigt wanneer die onder druk staat, maar ook duurzaam georganiseerd is om politieke en maatschappelijke druk te weerstaan? Welke vormen van solidariteit zijn daarvoor nodig, lokaal, nationaal én internationaal?

Aan het einde van het panelgesprek lanceren Balik/bayan en Clublokaal gezamenlijk de campagne Samen tegen de Oorlogsmachine: een brede beweging die zich uitspreekt tegen de toenemende, en steeds vaker als onafwendbaar gepresenteerde, militarisering van onze samenleving.

Ter gelegenheid van het panel verschijnt bovendien een zine waarin de statements, brieven, artikelen en andere openbare documenten rondom de vernietiging van de effigy zijn gebundeld. De publicatie wordt tijdens de bijeenkomst verspreid onder het publiek.

Deelnemers

De Creatieve Coalitie, een landelijke koepelvereniging voor professionals die werkzaam zijn in de culturele en creatieve sector, sprak zich uit in een publiek statement, dat is ondertekend door meer dan tien belangenverenigingen, waaronder Akademie van Kunsten, Kunsten '92, Nederlandse Associatie Podiumkunsten, Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals en de Vereniging Schouwburg- en Concertgebouwdirecties. Lees het statement hier.

Kunstenbond is de landelijke vakbond van de creatieve sector, en heeft veel kennis over regelgeving en juridische aspecten rondom artistieke vrijheid. Kunstenbond is mede-ondertekenaar van het statement van De Creatieve Coalitie.

Kunstenaarsinitiatief De Loods, een kunstenaarsinitiatief in Breda, dat onlangs de tentoonstelling 'Silence = Violence' organiseerde met gecensureerd werk van diverse kunstenaars, samengesteld door Joyce Overheul.

Balik/bayan is een collectief van Filipijnse makers, dat de effigy van Mark Rutte bouwde samen met inwoners van Breda, buurtgenoten en studenten. Balik/bayan publiceerde hierover een open brief, die hier te lezen is.

Clublokaal, kunstruimte voor collectieve praktijken in Breda, dat als organisator van de tentoonstelling (un(h)armed en de performance met de effigy onder vuur werd genomen door de lokale VVD. In weerwoord hierop publiceerde Clublokaal een statement.

Platform Beeldende Kunst (moderatie) is een landelijke belangenvereniging van kunstenaars en kunstinstellingen die een statement publiceerde over de situatie in Clublokaal. Dit statement is hier te lezen. Platform BK is ook mede-ondertekenaar van het statement van De Creatieve Coalitie.

Referenties 

Lokaal nieuwsmedium BredaNU publiceerde een artikel over de afsluitende performance met de vernietiging van de Effigy. 

Raadsvragen van de VVD Breda in de gemeenteraad. De antwoorden van het college van Burgemeester en Wethouders worden verwacht op 25 augustus 2026.

Kunsttijdschrift MetropolisM schreef een artikel naar aanleiding van de statements van Clublokaal en Balik/bayan. 

De Volkskrant publiceerde een artikel over hoe burgemeester en de VVD de kunstuiting 'te ver' vinden gaan. 

Lees/kijk terug: (un(h)armed expositie en UP IN ARMS 14 juni.

Toegankelijkheid

• Aanmelden verplicht! Meld je aan via het formulier op deze pagina of door een e-mail te sturen naar info@lokaal.club.
• Deelname is gratis. Donaties zijn van harte welkom aan de bar
• De voertaal van het geprek is Nederlands. Sommige deelnemers zullen in het Engels deelnemen en vragen in het Engels zijn welkom.
• Er is een betaalde parkeerplaats direct tegenover het gebouw. Clublokaal is ook goed bereikbaar te voet: vanaf station Breda is het ongeveer 10 minuten lopen.

• Er is helaas (nog) geen rolstoeltoegankelijk toilet of lift aanwezig in het gebouw.

  Heb je specifieke vragen over de toegankelijkheid, of andere vragen met betrekking tot de toegankelijkheid? Neem dan gerust contact met ons op via: info@lokaal.club